Γυάλινη αρμονika: τριβή με συνεχή φωνή
Ο Μπέντζαμιν Φραγκλίνος ανέπτυξε τη γυάλινη αρμονika του το 1761, αφού γνώρισε τη μουσική χρήση των τριβόμενων γυάλινων χειλέων. Αντί να τοποθετεί ξεχωριστά ποτήρια σε τραπέζι, το όργανό του στερέωνε μια σειρά διαβαθμισμένων γυάλινων κουπών σε οριζόντιο άξονα. Ένα πεντάλ περιέστρεφε τη διάταξη, και ο εκτελεστής άγγιζε τα χείλη με βρεγμένα δάχτυλα. Η τριβή διατηρούσε τη δόνηση στο γυαλί, επιτρέποντας συνδεδεμένες φράσεις και συνδυασμούς νότων.
Το όργανο είναι μηχανικό ως προς τη στήριξη και την κίνησή του, όμως δεν είναι μηχανή αυτόματης μουσικής. Δεν υπάρχει κύλινδρος που να ορίζει τη σύνθεση. Ο εκτελεστής παρέχει την αφή, τον χρονισμό και τις μουσικές αποφάσεις. Αυτή η διάκριση εμποδίζει ένα γραφικό αντικείμενο να τοποθετηθεί σε λάθος τεχνική κατηγορία. Ο μηχανισμός υποστηρίζει την εκτέλεση· δεν αντικαθιστά την επιλογή των νοτών από τον εκτελεστή.
Συνθέτες, μεταξύ των οποίων ο Βολφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, έγραψαν για το όργανο. Η ασυνήθιστη χροιά του προκάλεσε τόσο θαυμασμό όσο και περίπλοκες ιστορικές εικασίες. Οι ιστορίες για μυστηριώδεις επιδράσεις στους ακροατές πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πολιτισμικά τεκμήρια και όχι να γίνονται δεκτές ως ιατρικές εξηγήσεις. Η φυσική περιγραφή ξεκινά από την τριβή, το συντονιζόμενο γυαλί και τον έλεγχο της επαφής από τον εκτελεστή.
Αιολική άρπα: ένα όργανο χωρίς σταθερό πρόγραμμα
Η αιολική άρπα επιτρέπει σε κινούμενο αέρα να διεγείρει τεντωμένες χορδές. Ο άνεμος που περνά πάνω από μια χορδή μπορεί να παράγει εναλλασσόμενες δυνάμεις που διατηρούν τη δόνηση υπό κατάλληλες συνθήκες. Ο ήχος που προκύπτει εξαρτάται από τη συμπεριφορά του ανέμου, τις ιδιότητες της χορδής και την κατασκευή του οργάνου. Οι ανώτερες επικρατείς συχνότητες μπορεί να γίνουν εμφανείς, δημιουργώντας μια μεταβαλλόμενη υφή και όχι μια απλή μελωδία που παίζεται κατά βούληση.
Ο Αθανάσιος Κίρχερ συζήτησε ένα αιολικό όργανο στο έργο του του δέκατου έβδομου αιώνα, και η άρπα αργότερα συνδέθηκε με τις ρομαντικές ιδέες για τη φύση και την έμπνευση. Ωστόσο, το «παίζεται από τη φύση» είναι μόνο η αρχή μιας εξήγησης. Ο κατασκευαστής εξακολουθεί να επιλέγει υλικά, τάσεις, μήκη και τοποθέτηση. Το περιβάλλον συμμετέχει στην εκτέλεση, όμως το αντικείμενο ορίζει τις συνθήκες υπό τις οποίες αυτή η συμμετοχή γίνεται ακουστή.
Τραγουδιστά πουλιά: ένα μικρό θέατρο συντονισμένης κίνησης
Τα αυτόματα τραγουδιστά πουλιά συνδυάζουν ορατή κίνηση με τεχνητή φωνή. Σε πολλά σχέδια, φυσερά τροφοδοτούν αέρα σε μια σφυρίχτρα, ενώ μηχανισμοί μεταβάλλουν την ακουστική της συμπεριφορά για να δημιουργήσουν μεταβαλλόμενα τονικά ύψη και φράσεις που μοιάζουν με πουλί. Εκκεντροφόροι και συνδέσεις συντονίζουν τον ήχο με κινήσεις όπως ένα ανοιγόμενο ράμφος, ένα περιστρεφόμενο σώμα ή φτερούγισμα. Η ακριβής διάταξη διαφέρει, οπότε ένα παράδειγμα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως διάγραμμα για κάθε κατασκευαστή.
Ο Πιερ Ζακέ-Ντρόζ και ο Ανρί Μαγιαρντέ ανήκουν στην ευρύτερη ιστορία των αυτομάτων, ενώ τα εργαστήρια των Ροσά και των Μπρυζιέ είναι σημαντικά ονόματα στους μηχανισμούς τραγουδιστών πουλιών. Η απόδοση απαιτεί προσεκτικά τεκμήρια: υπογραφές, κατασκευή, προέλευση και σύγκριση με τεκμηριωμένα αντικείμενα. Μια πειστική εκτέλεση πουλιού δεν είναι αξιόπιστο σήμα κατασκευαστή. Ούτε η μικροσκοπική θήκη πρέπει να ενθαρρύνει τον απρόσεκτο χειρισμό· πολύ μικρά εξαρτήματα μπορεί να μεταδώσουν σημαντική δύναμη ελατηρίου.
Τελαρμόνιο: ο περιστρεφόμενος μηχανισμός μπαίνει στη ηλεκτρική μουσική
Το τελαρμόνιο του Θάντιους Κάχιλ, που συνδέεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του 1897 και δημόσια λειτουργία στη Νέα Υόρκη το 1906, παρήγαγε ηλεκτρικά μουσικά σήματα με τη βοήθεια περιστρεφόμενων μηχανισμών. Διαφορετικές συνιστώσες συχνότητας μπορούσαν να συνδυαστούν για να διαμορφώσουν τους τόνους, προοιωνίζοντας αρχές που αργότερα έγιναν σημαντικές στα ηλεκτρικά όργανα. Η συσκευή ήταν τεράστια σε σύγκριση με ένα οικιακό μουσικό κουτί, και η διανομή μέσω τηλεφωνικής υποδομής αποτελούσε μέρος των φιλοδοξιών του.
Δεν πρόκειται για ακουστικό ήχο αποθηκευμένο σε αυλάκι, ούτε για καρφωμένο πρόγραμμα που τσιμπά χάλυβα. Η ηλεκτρική παραγωγή είναι κεντρική για τη φωνή του οργάνου. Ο μηχανικός περιστροφικός μηχανισμός παραμένει σημαντικός, όμως ο ήχος φτάνει στους ακροατές μέσω ηλεκτρικά οδηγούμενων συσκευών λήψης. Το τελαρμόνιο δείχνει γιατί το «μηχανικό» και το «ηλεκτρικό» πρέπει να χρησιμοποιούνται για να περιγράφουν συγκεκριμένα στάδια ενός συστήματος και όχι ως ετικέτες που εξηγούν τα πάντα ταυτόχρονα.
Θερεμίν: χειρονομία χωρίς επαφή
Αναπτυγμένο από τον Λεβ Τερμέν, γνωστό διεθνώς ως Λεόν Θερεμίν, γύρω στο 1920, το θερεμίν προσφέρει μια διαφορετική ηλεκτρική προσέγγιση. Τα χέρια του εκτελεστή μεταβάλλουν τη χωρητικότητα κοντά στις κεραίες, επηρεάζοντας το κύκλωμα που ελέγχει το τονικό ύψος και την ένταση. Στο κλασικό σύστημα τονικού ύψους, η αλληλεπίδραση υψηλόσυχνων ταλαντώσεων παράγει μια ακουστή συχνότητα διαφοράς. Το όργανο δεν διαβάζει χάρτινο ρολό ούτε περιμένει μια τσιμπημένη χορδή να ηχήσει.
Η θεατρική του εμφάνιση μπορεί να αποσπά την προσοχή από τη δεξιοτεχνία του εκτελεστή. Χωρίς σταθερά πλήκτρα ή τάστα, η ακριβής intonation εξαρτάται από ελεγχόμενη κίνηση και ακρόαση. Όπως η γυάλινη αρμονika, είναι ασυνήθιστο όργανο και όχι αυτόματο υποκατάστατο ενός μουσικού. Η σύγκριση των δύο αποκαλύπτει μια χρήσιμη συνέχεια: οι εφευρετικοί μηχανισμοί δημιουργούν νέες σχέσεις ανάμεσα σε μια ανθρώπινη χειρονομία και σε έναν παρατεταμένο τόνο.
Σημείωση κατασκευής: ένα κινούμενο ράμφος δεν παράγει απαραίτητα τον ήχο
Το ορατό ράμφος μπορεί να είναι ένα συγχρονισμένο θεατρικό στοιχείο, ενώ μια ξεχωριστή σφυρίχτρα μέσα του παράγει τη φωνή. Να διακρίνετε πάντα τι βλέπει το κοινό από αυτό που πραγματικά δονείται.
Συρτάρι τεκμηρίων
- The Franklin Institute — οι εφευρέσεις του Φραγκλίνου και το επιστημονικό πλαίσιο.
- Αναζήτηση για γυάλινο αρμονικό στο The Metropolitan Museum of Art — τεκμηριωμένα μουσικά όργανα.
- Science Museum Group: theremin — καταγραφές αντικειμένων για ηλεκτρονικά όργανα.
- Cahill’s US Patent 580035 — βασική τεχνική τεκμηρίωση για την ηλεκτρική παραγωγή μουσικής.